กุหลาบ สายประดิษฐ์
พ.ศ.2488-2489

กุหลาบ สายประดิษฐ์ เป็นนักหนังสือพิมพ์อาวุโสระดับปรมาจารย์อีกท่านหนึ่งของ
วงการหนังสือพิมพ์เมืองไทย เป็นบุตรของนายสุวรรณ และนางสมบุญ สายประดิษฐ์ เกิดเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ.2448 ที่กรุงเทพฯ เรียนหนังสือเบื้องต้นที่โรงเรียนประชาบาลวัดหัวลำโพง แล้วมาจบม.8 ที่โรงเรียนวัดเทพศิรินทร์ มีเพื่อนร่วมรุ่นล้วนเป็นนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์อาวุโสของเมืองไทยทั้งสิ้น อาทิ หม่อมเจ้าอากาศดำเกิง ระพีพัฒน์, สด กูรมะโรหิต และโชติ แพร่พันธุ์ เจ้าของนามปากกา “ยาขอบ” เป็นต้น
เมื่อจบ ม.8 จากโรงเรียนวัดเทพศิรินทร์ ได้ใช้ชีวิตเป็นครูสอนภาษาอังกฤษอยู่ระยะหนึ่ง พร้อมกับเขียนเรื่องทั้งนิยายและบทกวีส่งไปหนังสือพิมพ์หลายฉบับ โดยใช้หลายนามปากกา แต่ที่โด่งดังที่สุด คือ “ศรีบูรพา” แล้วร่วมมือกับเพื่อนๆนักเขียนออกหนังสือพิมพ์ “สุภาพบุรุษ” ขึ้นเมื่อปี 2472 โดยพิมพ์ที่โรงพิมพ์อักษรนิติ์ บางขุนพรหม หรือที่เรียกกันในขณะนั้นว่า “ค่ายบางขุนพรหม” มีนักเขียนฝีมือดีๆมารวมกันอยู่ในค่ายนี้เป็นจำนวนมาก เช่น พล.ต.หลวงวิจิตรวาทการ, มาลัย ชูพินิจ และโชติ แพร่พันธุ์ เป็นต้น

นอกจากนังสือพิมพ์สุภาพบุรุษแล้ว นายกุหลาบ สายประดิษฐ์ ยังออกหนังสือพิมพ์ และ รับจ้างคุมสตาฟ เป็นบรรณาธิการหนังสือพิมพ์รายวันและรายสัปดาห์อีกหลายฉบับ เช่น “บางกอกการเมือง” ในปี 2473 ไทยใหม่รายวัน ในปี 2474 และยังรับจ้างเขียนบทความให้แก่หนังสือพิมพ์ศรีกรุง และสยามราษฎร์รายวันพร้อมๆกันไปด้วย
ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2475 เสด็จในกรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงเล็งเห็นถึงความรู้ความสามารถ จึงได้ชักชวนให้มาเป็นบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ประชาชาติรายวันของพระองค์ ซึ่งนับว่าหาได้ยากยิ่งนัก ที่คนหนุ่มในวัยแค่ 27 ปี มีความรู้แค่ ม.8 ได้รับความไว้วางใจจากเจ้านายชั้นสูงที่จบมาจากเมืองนอก และเคยทรงมีตำแหน่งระดับสูงในบ้านเมืองไทยยุคนั้น ให้มารับผิดชอบคุมสตาฟกองบรรณาธิการหนังสือพิมพ์รายวันชั้นนำของเมืองไทย โดยเป็น”บ.ก.ตัวจริง”ที่มีอำนาจควบคุมดูแลกองบรรณาธิการได้ทั้งหมดอย่างเต็มที่ คนที่จะเป็นเช่นนี้ได้ในสมัยนั้น จะต้องเป็น “เพชรน้ำเอก”ของวงการโดยแท้จริง
นายกุหลาบ สายประดิษฐ์ คุมกองบรรณาธิการประชาชาติรายวันอยู่ได้ประมาณ5ปีและในระหว่างนี้ ได้เรียนวิชากฎหมายเพิ่มเติมที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จนได้ปริญญาธรรมศาสตร์บัณฑิตอีกด้วย จนถึงปี2480 ก็เจอภัยการเมืองในสมัยนั้นถูกบีบให้ลาออก ต่อมาในปี 2495 ท่านได้ร่วมกับเพื่อนๆหนังสือพิมพ์ เรียกร้องให้รัฐบาลยกเลิกระบบตรวจข่าวหรือเซ็นเซอร์หนังสือพิมพ์อย่างทารุณเสียที จึงถูกจับกุมในข้อหา “กบฏสันติภาพ” ถูกจำคุกอยู่ 5 ปี ได้อานิสงส์ จากงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ จึงถูกปล่อยตัวออกมาในปี พ.ศ.2500 รุ่งขึ้นปี 2501 ได้รับเชิญให้เป็นหัวหน้าคณะนำสื่อมวลชนไทยไปเยือนเมืองจีน แล้วต้องลี้ภัยอยู่ที่ประเทศนั้นเสียเลย เพราะเกิดปฏิวัติโดย จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ขึ้นอีกครั้งหนึ่ง ก่อนที่จะเสียชีวิตลงที่นั่นด้วยโรคปอดบวมเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ.2517 ขณะจะมีอายุขึ้นปีที่ 70 พอดี
นายกุหลาบ สายประดิษฐ์ เคยได้รับความไว้วางใจได้รับเลือกตั้งเป็นนายกสมาคมหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย ถึง 2 สมัย คือในปี 2488-2489 ภรรยาของท่านชื่อ นางชนิด สายประดิษฐ์ ซึ่งแต่งงานกันเมื่อปี 2478 นั้นก็เป็นนักเขียนและนักแปลชื่อดังในนามปากกา”จูเลียต”มีบุตรสองคน คนโตเป็นแพทย์หญิงชื่อ “สุรภิณ” คนเล็กชื่อ “สุรพันธ์”เป็นวิศวกรไฟฟ้า
ชื่อเสียงและผลงานของนายกุหลาบ สายประดิษฐ์ได้รับการยอมรับนับถือว่าเป็นปูชนียบุคคลอาวุโสท่านหนึ่ง จึงได้มีการจัดตั้งมูลนิธิศรีบูรพาขึ้น เพื่อประกาศเกียรติคุณให้เป็นอนุสรณ์ สืบไปในโลกหนังสือพิมพ์และวรรณกรรมของเมืองไทย